Udako geldialdiaren ostean, pentsiodunen mugimenduak astelehenero euskal hiriburuetan eta hainbat herritan egiten ziren elkarteratzeei ekin die berriro. Guztiek batera, Euskal Herriko pentsiodunen mugimendu izenekoak, errebindikazio-dokumentu bat idatzi du, laburbilduz, honako hau dioena:
1.- Hauteskunde orokorrak egin direla, baina pentsiodunen arazoak ez direla desagertu.
2.- Bizi-kostuaren igoerak nabarmen okertzen ditu pentsiodunen bizi-baldintzak, eta gero eta zailago bihurtzen du elikadura osasuntsua, sendagaiak, mugikortasuna eta tenperatura egokia bermatuko dituzten bizitegi-baldintza duinak edo mendekotasuna artatzeko zerbitzu soziosanitarioak eskuratzea.
3.- Urte arteko KPIa % 5ekoa da, eta horren azpikoa, 2023koa, % 6,2koa. Beraz, ezinezkoa da gure bizi-baldintzak mantentzea eta hobetzea, baldin eta gutxieneko pentsioa 743€ eurokoa bada, eta 167.718 pentsiodunek, bereziki emakumeek, 1.080€ eurotik beherako diru-sarrerak badituzte EAEn eta 51.306 Nafarroako Foru Erkidegoan.
Ondorioz, beste aldarrikapen batzuen artean, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzen jarraituko dute, hurrengo gobernuaren berehalako konpromiso gisa, 2023ko urtarrilaren 1etik aurrerako ondorioekin, eta aurtengo abendurako pentsioen erosteko ahalmenaren galeragatiko konpentsazio-ordainsaria ezartzea.
Planteatutako gairen batekin bat etorriz, komenigarria litzateke argi uztea bizitzaren kostuaren igoerak herritar guztien bizi-baldintzetan eragiten duela, eta, bereziki, sektore ahulenetan. Pentsiodunak ez gara egoera txar honen aurrean okerren daudenak.
Hain zuzen ere, erakunde sindikalen, ugazaben erakundeen eta koalizio-gobernu progresistaren arteko akordio soziala pentsioen sistema publikoak zituen erronkei erantzuteko egin zen: a) lehenik eta behin, pentsioen nahikotasuna pentsiodunen pobretzearen aurrean, Alderdi Popularraren gobernuak 2013an egindako alde bakarreko erreformaren ondorioz (pentsioen % 0,25 eta iraunkortasun-faktorea aplikatzea); b) bigarrenik, sistemaren iraunkortasuna, Baby Boom txertatzearen ondorioz; c) emakumeen gaineko egiturazko diskriminazioa, pentsio-sisteman proiektatzen dena; eta d) sistemarekiko konfiantza berreskuratzea, behar zuen babes sozial eta politikotik abiatuta.
Horretarako, akordioa bi fasetan garatu zen, arian-arian erreformak abian jarrita, eta komeni da horiek gogoratzea:
Pentsioen nahikotasuna
1.- Lehenengo urratsa pentsioen erosteko ahalmena bermatzea izan zen, pentsioen igoera aurreko urtean erregistratutako urteko batez besteko inflazioaren (iazko KPI) ehuneko berean bermatuz. Horri esker, pentsiodunok gure pentsioak % 8,5 handitu ditugu.
2.- Gutxieneko pentsioak hobetzea 2023ko martxoan onartutako Errege Dekretuarekin, gutxieneko soldataren bilakaeran oinarritutako eredu bat ezarriz, KPIa baino igoera handiagoak ahalbidetzen dituena, 2027an bi helduren etxekoen unitate baterako batez besteko errentaren % 60arekin bat egiteko helburuarekin.
3.- Kotizazio gabeko pentsioen hobekuntza, gutxieneko pentsioen antzeko prozesua izanik, 2027an pertsona bakarreko etxe baterako pobreziaren atalasearen % 75arekin bat egin behar duena.
Iraunkortasuna
1.- Kotizazio-oinarriaren igoera mailakatua 2024 eta 2050 artean, KPIarekin + 1,2 puntu. Pentsio maximoa hobetzea dakar, baina askoz ere modu apalagoan.
2.- Elkartasun-kuota: gehieneko kotizazio-oinarriaren gainetik dagoen soldataren zatiaren kotizazioa, 2025ean % 1etik hasita eta 2045ean % 6ra iritsita.
3.- Belaunaldien Arteko Ekitate-Mekanismoa. Egungo % 0,6tik, 2024tik aurrera hamarren bat haziko da urtero, eta 1,2 puntu lortuko ditu 2029an. Hasierako pentsioaren zenbatekoan murrizketa handiak zekartzan jasangarritasun-faktorea ordezkatzen du, batez ere gazteengan.
4.- Langile autonomoen kotizazio-mekanismo berria. Autonomoak bere jardueragatik jasotzen dituen etekinen araberako kotizazio-sistema batekin.
Beste neurri batzuk
Aipatutakoez gain, besteak beste, genero-arrakala murrizteko neurriak hartu ziren, eta zenbaketa-aldia egokitu zen pentsioak kalkulatzeko, kotizazio-hutsuneak estaltzeko edo bekadunen kotizaziorako. Unibertsitateko edo lanbide-heziketako ikasleek egindako praktikak dira.
Erreforma horrek, lehen aldiz, diru-sarrerak handitzera bideratzen du helburua, eta ez gastua kontrolatzera, babesa hobetzera eta eskubideak zabaltzera. Baina, batez ere, erreforma-prozesu hori hurrengo hiru hamarkadetan pentsioen nahikotasuna eta iraunkortasuna bermatzeko oinarriak ezartzea ahalbidetzen duen eredu bat abian jarrita amaitu da. Baina horretarako, beharrezkoa da Toledoko Itunak berreskuratu duen akordio politikoari eustea, hau da, pentsioen sistema publikoaren alde zalantzarik gabe egiten duen gobernu batekin hiruko elkarrizketa sozialari eustea.
Pentsiodunen mugimenduaren proposamenei dagokienez, zenbait argibide. 2023ko abuztuko urte arteko KPIa % 2,6koa da, ez % 5ekoa eta azpikoa % 6,1ekoa. 2023ko batez besteko edo urte arteko KPIa eta azpiko KPIa 2023ko urtarrilera arte ez dira ezagutuko. Bestalde, abenduko ordainsaria eskatzeak ez du inolako logikarik; izan ere, «pagotxa» pentsioen igoerak aurreikusitako KPIaren gainean egiten zirelako eta, azken horrek aurreikuspena gainditzen zuenean, benetako KPIaren aplikazioa bermatzeko ordainsaria ordaintzen zelako zen. Orain, igoerak aurreko urteko batez besteko KPIa erreferentziatzat hartuta egiten dira, eta, beraz, datu hori ezaguna da, eta, ondorioz, pentsioen zenbatekoen igoeretan aplikatzen da osorik, eta, beraz, ez da ordainsaririk behar. Gainera, gutxieneko pentsioa 743 €-koa dela esatea datuak manipulatzea da. Zenbateko hori ezkontidea ardurapean ez duten 65 urteko erretiratuen gutxieneko pentsiorako da. Hau da, ezkontideak diru-sarrerak ditu edo pentsioduna da. 65 urte dituen eta ezkontidea ardurapean duen pentsiodun baten erretiro-pentsio minimoa 966,20 eurokoa da.
Gobernua osatzeko egungo ziurgabetasuna kezka bat da pentsiodunentzat, eskubideetan egindako aurrerapenak eta pentsio nahikoak eta bideragarriak bermatzeko hartutako neurriak koalizio-gobernu aurrerakoi baten testuinguruan egin baitira. Halaber, ona da gogoratzea eskubideak ez direla inoiz eman, konkistatu egin direla. Eta ez dira heredatzen. Eskubideen konkista ez da haien iraupenerako berme; badira oztopoak, eta horiek behartzen gaituzte adi egotera eta egunetik egunera historia bidezkoagoa eraikitzen jarraitzera. Gure sistema zalantzan jartzeak ez du etenik, eta duela egun batzuk Moody, s-ek Espainiari pentsio sisteman doikuntza gehiago egiteko eskatu zion, «bere kreditu kalifikazioan narriadura saihesteko». Gainera, zahartzeak eta pentsioak KPIarekin handitzeak itundutako erreformari eraginkortasuna kenduko diotela ohartarazi du.
Testuinguru horretan, lehenik eta behin, gure aurkariak behar bezala identifikatu behar ditugu, lortutako eskubideak eraginkortasunez defendatzeko eta gure aldarrikapenak honako hauetan zentratzeko:
1.- Gutxieneko pentsioen gehikuntza defendatzea, legegintzaldiaren amaieran LGSren zenbatekoekin bat egin dezaten. Era berean, badakigu ez dela gauza bera Errege Dekretu Orokorreko pentsiodun bat, bere soldatagatik kotizatzen duen karrera osoan, edo autonomo bat edo norberaren konturako nekazaritza-langile bat, gehienak gutxieneko oinarriagatik kotizatu dutenak pentsio pribatuen edo beren ondarea handitzearen alde apustu eginez.
2.- Genero-aldea murrizten jarraitzeko neurriak hartzea.
3.- Erretiro partzialaren eta txanda-kontratuaren figura berreskura dadila azpimarratzea.
BAT ETORRI /Consenso 